به گزارش صبح ساباط؛ طرح مهتاب در شرکت توزیع نیروی برق استان یزد، طی مراحل مختلف اجرا، به یک برنامه جامع و مستمر برای شناسایی، کنترل و اصلاح عوامل مؤثر بر تلفات شبکه و مدیریت مصرف برق تبدیل شده است. بررسی مجموعه اقدامات انجام‌شده نشان می‌دهد که این طرح صرفاً بر رفع یک مشکل مشخص متمرکز نبوده، بلکه طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های فنی، عملیاتی، نظارتی و زیرساختی را دربر گرفته است.

اصلاح نظام اندازه‌گیری؛ نخستین حلقه مدیریت انرژی

یکی از مهم‌ترین محورهای اجرای طرح مهتاب، اصلاح و پایش تجهیزات اندازه‌گیری است. در این چارچوب تاکنون ۵۴۶۹ دستگاه کنتور معیوب تعویض و ۳۷۱۷ کنتور دیماندی نیز مورد تست قرار گرفته است.

اهمیت این اقدام از آنجا ناشی می‌شود که اندازه‌گیری دقیق، پایه تصمیم‌گیری در مدیریت شبکه است. هرچه اطلاعات مصرف دقیق‌تر و به‌موقع‌تر در اختیار شرکت توزیع قرار گیرد، امکان شناسایی تلفات، انحراف مصرف و نقاط پرریسک شبکه نیز افزایش می‌یابد.
از محل تعویض کنتورهای معیوب نیز حدود ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار کیلووات‌ساعت انرژی شناسایی‌شده به ثبت رسیده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد اصلاح تجهیزات اندازه‌گیری می‌تواند علاوه بر افزایش دقت اطلاعات، در شناسایی و مدیریت انرژی غیرقابل اندازه‌گیری نیز مؤثر باشد.

مدیریت مشترکان و کاهش قرائت‌های معوق

یکی دیگر از محورهای مهم، ساماندهی وضعیت مشترکانی است که اطلاعات مصرف آنها به‌صورت منظم ثبت نشده است.

در این فرآیند، وضعیت ۳۰ هزار و ۲۸۹ مشترک دارای بیش از سه دوره قرائت‌نشده مورد بررسی و اصلاح قرار گرفته است.

این اقدام از منظر مدیریت هوشمند اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که مدیریت بار و مصرف بدون دسترسی به اطلاعات صحیح و مستمر، امکان‌پذیر نیست. کاهش فاصله میان مصرف واقعی و اطلاعات ثبت‌شده، به شرکت توزیع کمک می‌کند تصمیمات دقیق‌تری برای مدیریت شبکه اتخاذ کند.

مقابله با انشعاب‌های غیرمجاز و مصارف خارج از الگوی معمول

مصارف غیرمجاز یکی از عوامل اثرگذار بر تلفات و پایداری شبکه است. به همین دلیل، شناسایی انشعاب‌های غیرمجاز و مقابله با مراکز استخراج غیرمجاز رمزارز، بخش دیگری از اقدامات طرح مهتاب را تشکیل می‌دهد.

در این بخش ۱۲۹ انشعاب غیرمجاز جمع‌آوری و ۴۵ مرکز استخراج غیرمجاز رمزارز شناسایی شده است. همچنین ۱۴۴ دستگاه ماینر از این مراکز جمع‌آوری شده است.

اهمیت این اقدامات صرفاً به میزان انرژی مصرف‌شده محدود نمی‌شود؛ استفاده غیرمجاز و خارج از ظرفیت پیش‌بینی‌شده می‌تواند فشار مضاعفی بر تجهیزات توزیع وارد کرده و احتمال بروز مشکلات فنی در شبکه را افزایش دهد. از این رو، پایش و شناسایی این نوع مصارف بخشی از فرآیند صیانت از شبکه محسوب می‌شود.

مدیریت روشنایی؛ ظرفیت پنهان کاهش مصرف

بخش دیگری از اقدامات به مدیریت مصرف در حوزه روشنایی اختصاص داشته است.

در این زمینه ۲۱۶۹ دستگاه ساعت نجومی تنظیم و ۱۵ هزار و ۲۱۷ چراغ شهری و بین‌شهری تعدیل شده است.

تنظیم زمان فعالیت تجهیزات روشنایی و متناسب‌سازی میزان روشنایی با نیاز واقعی معابر، یکی از روش‌های مؤثر در کنترل مصرف است؛ به‌ویژه در شبکه‌ای که مدیریت بار باید در تمام ساعات شبانه‌روز مورد توجه قرار گیرد.

اصلاح شبکه؛ حرکت از رفع مشکل به پیشگیری

در کنار مدیریت مصرف، بخش قابل توجهی از اقدامات به اصلاح فیزیکی شبکه اختصاص یافته است.

تبدیل ۹۴.۵ کیلومتر شبکه سیمی به کابل خودنگهدار را می‌توان یکی از اقدامات مهم در این زمینه دانست. این تغییر ضمن افزایش ایمنی و قابلیت اطمینان شبکه، آسیب‌پذیری برخی خطوط را در برابر عوامل محیطی کاهش می‌دهد و شرایط مناسب‌تری برای بهره‌برداری پایدار فراهم می‌کند.

این نوع اقدامات از جنس سرمایه‌گذاری پیشگیرانه هستند؛ یعنی به جای آنکه شبکه صرفاً پس از بروز مشکل اصلاح شود، نقاط آسیب‌پذیر شناسایی و پیش از ایجاد اختلال جدی، بهسازی می‌شوند.
توسعه ظرفیت متناسب با نقاط دارای بار

مدیریت شبکه تنها به کاهش مصرف و تلفات محدود نمی‌شود. در نقاطی که بار افزایش یافته یا ظرفیت موجود پاسخگوی نیاز نیست، توسعه شبکه نیز ضروری است.

در همین راستا ۹۱ دستگاه ترانسفورماتور جدید در مراکز ثقل بار نصب و ۱۲ فیدر جدید ۲۰ کیلوولت ایجاد شده است.

این اقدامات به توزیع مناسب‌تر بار، کاهش فشار بر تجهیزات موجود و افزایش ظرفیت پاسخگویی شبکه کمک می‌کند و در نهایت می‌تواند قابلیت اطمینان برق‌رسانی به مشترکان را افزایش دهد.

جمع‌بندی؛ مهتاب یک پروژه نیست، یک فرآیند مدیریتی است

اگر مجموعه اقدامات انجام‌شده را در کنار یکدیگر قرار دهیم، می‌توان دریافت که طرح مهتاب را نمی‌توان صرفاً در تعویض کنتور، جمع‌آوری انشعاب غیرمجاز یا اصلاح شبکه خلاصه کرد.

۵۴۶۹ کنتور معیوب، ۳۷۱۷ کنتور دیماندی، ۳۰۲۸۹ مشترک دارای قرائت معوق، ۱۲۹ انشعاب غیرمجاز، ۴۵ مرکز استخراج رمزارز، ۱۴۴ ماینر، ۲۱۶۹ ساعت نجومی، ۱۵۲۱۷ چراغ، ۹۴.۵ کیلومتر شبکه اصلاح‌شده، ۹۱ ترانسفورماتور و ۱۲ فیدر جدید در کنار یکدیگر، تصویری از یک برنامه چندلایه برای مدیریت شبکه برق ارائه می‌کنند.

وجه مشترک همه این اقدامات، شناخت دقیق مسئله، اندازه‌گیری، اصلاح و پایش مستمر است.

از این منظر، مهم‌ترین دستاورد طرح مهتاب را باید در تغییر رویکرد مدیریت شبکه جست‌وجو کرد؛ حرکت از مدیریت واکنشی و رفع اشکال پس از وقوع، به سمت مدیریت پیشگیرانه، داده‌محور و هوشمند.

در چنین رویکردی، کنتور فقط ابزار اندازه‌گیری نیست، شبکه فقط مجموعه‌ای از سیم و تجهیزات نیست و مدیریت مصرف نیز صرفاً به روزهای اوج بار محدود نمی‌شود؛ بلکه تمام اجزای شبکه در یک چرخه واحد قرار می‌گیرند تا انرژی با تلفات کمتر، پایداری بیشتر و بهره‌وری بالاتر به مشترک برسد.

این مسیر، در نهایت به معنای حرکت به سمت شبکه‌ای است که بتواند همزمان با رشد تقاضا، تغییر الگوهای مصرف و افزایش پیچیدگی‌های صنعت برق، پایدارتر، هوشمندتر و تاب‌آورتر عمل کند.