به گزارش صبح ساباط؛ به مناسبت روز بنیان یزد، نشست پژوهشی در دانشگاه امام جواد برگزار شد. این برنامه با هدف بررسی ابعاد تاریخی، فرهنگی، هنری و باستان‌شناسی شهر یزد و تبیین جایگاه علمی و فرهنگی آن در طول تاریخ شکل گرفت.

بنیان یزد بر طالع سنبله

پیام شمس‌الدینی دبیر انجمن علمی ایران‌شناسی شاخه یزد، در سخنرانی خود به سابقه تاریخی این شهر اشاره کرد و گفت: یزد یکی از معدود شهرهای ایران است که سه بار به تاریخ‌نگاری محلی پرداخته و دارای منابع معتبر و متنوعی است، از جمله آثار جعفر یزدی، کاتب یزدی و محمد مفید مستفی بافقی.

وی افزود: بررسی متون تاریخی و افسانه‌های محلی نشان می‌دهد که یزد بر اساس طالع سنبله، یکی از صور فلکی، بنا شده است. این روایت تاریخی، قدمت دیرینه‌ای دارد و نشان می‌دهد که بنیان‌گذاران شهر توجه خاصی به زمان و موقعیت نجومی داشته‌اند.

شمس‌الدینی همچنین به تجربه مشابه در شهر اصفهان اشاره کرد، جایی که طالع‌بینی در تجدید بنیان شهر و معماری آن نقش داشته است. وی برج سنبله در یزد را که تصویر زنی با خوشه گندم در دست را نشان می‌دهد، نمادی از این میراث تاریخی و فرهنگی دانست که با حساسیت‌های مذهبی، با نام حضرت علی تصویر شده است.

وی در ادامه به موضوع تعیین روز یزد پرداخت و توضیح داد: پیشنهادهای مختلفی مطرح شده بود، از جمله روز ورود امام رضا به یزد و روزهای ۱۰ فروردین و ۱۸ تیر که در نهایت اول شهریورماه به عنوان روز یزد نام گذاری شد.

شمس‌الدینی تأکید کرد: در انتخاب این روز تاکید بر آن بود که روز یزد باید جامعه‌نگر، محلی و فراگیر باشد تا گروه‌های مختلف سنی و فرهنگی را در بر گیرد و برنامه‌های متنوع فرهنگی و علمی برای آن طراحی شود.

وی در ادامه به قدمت حیات علمی، فرهنگی و ادبیِ یزد از حدود ۱۱۰۰ سال پیش (از ورود سلجوقیان) اشاره کرد و گفت: نسخه‌های خطی برجای‌مانده فقط فقهی و کلامی نیست و حوزه‌های گوناگون را دربر می‌گیرد.

انتخاب روز یزد باید بازتاب‌دهنده تمام تاریخ این شهر باشد

غلامعلی سفید مدیر عامل مؤسسه خیریه فرهنگی هنری جوادالائمه (ع)، در این نشست به روند نام‌گذاری «روز یزد» اشاره کرد و گفت: براساس بخشنامه‌ای به شوراهای شهر، هر شهر می‌توانست یک روز را به نام خود ثبت کند. در شورای شهر یزد، پس از بررسی پیشنهادها، روز اول شهریور به‌عنوان روز یزد مطرح شد.

او افزود: برخی اعضا با این انتخاب مخالفت کردند و پیشنهادهای دیگری نیز وجود داشت، به همین دلیل موضوع به شورای فرهنگ عمومی استان ارجاع داده شد. در آنجا هم دیدگاه‌های متفاوتی بیان شد، اما در نهایت شورای شهر مصوبه را برای تأیید به کشور ارسال کرد.

سفید با اشاره به چالش‌های موجود تأکید کرد: انتخاب روز یزد باید تاریخ و هویت طولانی این شهر را دربر می‌گرفت. خوشحالم که امروز از آن چالش‌ها عبور کرده‌ایم و موضوع روز یزد به‌صورت جدی پیگیری می‌شود. امیدوارم در آینده هم تصمیم‌گیری‌ها بدون تعصب و با نگاه جامع انجام شود.

هویت ایرانی همچون نخ تسبیح در تاریخ جاری است

فرزانه غلامرضایی عضو انجمن ایران‌شناسی، در این نشست درباره رساله «ذهبیه» و پیوستگی هویت ایرانی سخن گفت. او تأکید کرد: هویت ایرانی یک جریان پیوسته است؛ مانند نخ تسبیحی که دوره‌های تاریخی مختلف را به هم وصل می‌کند. فرهنگ ایران محدود به دوره خاصی نیست و اسلام نیز زمانی که وارد ایران شد، بر بستری غنی از فرهنگ و دانش قرار گرفت. همین شرایط بود که امکان شکل‌گیری تمدن اسلامی را فراهم کرد.

لامرضایی سپس به رساله «ذهبیه» منسوب به امام رضا(ع) پرداخت و توضیح داد: «این متن شامل مباحثی درباره پزشکی، بهداشت و حفظ‌الصحه است. درباره نویسنده آن سه دیدگاه وجود دارد؛ برخی به دلیل ضعف راویان، انتساب رساله را رد می‌کنند؛ گروهی همچون علامه مجلسی آن را معتبر دانسته و به امام رضا(ع) نسبت می‌دهند؛ و دیدگاه سوم معتقد است متن اصلی احتمالاً از امام رضا(ع) است اما نسخه‌های موجود در طول زمان دچار تغییر و افزوده‌ها شده‌اند.

او در ادامه با اشاره به مجموعه امیرچقماق یزد گفت: در معماری این مجموعه می‌توان ترکیب نمادهای اسطوره‌ای مانند برج سنبله و نشانه‌های مذهبی همچون اسامی امامان را دید. این نشان می‌دهد که هویت ایرانی و اسلامی در یزد در کنار هم و در قالب هنر و معماری جلوه‌گر شده است.

ثبت جهانی یزد، حاصل مطالعات علمی و میدانی

ابراهیم کاظم‌نژند کارشناس پایگاه باستان‌شناسی میراث فرهنگی یزد، در این نشست با مرور فعالیت‌های پژوهشی خود گفت: از سال ۱۳۸۳ به یزد آمدم و عملاً بیش از بیست سال است که در این شهر کار و زندگی می‌کنم. در آن زمان هیچ مطالعه باستان‌شناسی مدونی درباره یزد وجود نداشت و دانسته‌های ما صرفاً بر پایه روایت‌های تاریخی بود. بنابراین از سال ۱۳۸۴ نخستین گمانه‌زنی‌های باستان‌شناسی را آغاز کردیم.

به گفته او، پرسش‌های اصلی پژوهش‌ها این بود که: چرا یزد در منطقه‌ای بدون منابع آب شکل گرفت؟ هسته اولیه شهر کجا بوده است؟ و تداوم تاریخی شهر بر چه پایه‌هایی استوار است؟

کاظم‌نژند ادامه داد: گمانه‌زنی‌ها را در محله فهادان به‌عنوان قدیمی‌ترین محله یزد آغاز کردیم. هرچند داده‌های به‌دست‌آمده به جمع‌بندی قطعی نرسید، اما همین یافته‌ها در کنار بازخوانی دوباره متون تاریخی به ما کمک کرد که روند شکل‌گیری شهر را بهتر درک کنیم.

او تأکید کرد که مطالعات باستان‌شناسی یزد، با اتکا به شواهد میدانی و منابع مکتوب، مسیر تازه‌ای را گشود و نتیجه این تلاش‌ها سرانجام در ثبت جهانی شهر یزد به بار نشست.

شایان ذکر است؛ این نشست فرصتی بود تا تاریخ، فرهنگ، هنر و باستان‌شناسی یزد به صورت مستند بررسی شود و نسل جدید پژوهشگران ایران‌شناسی و یزدشناسی بیش از پیش با این میراث آشنا شوند.

همزمانی این برنامه با سالروز شهادت امام رضا(ع)، روز پزشک و نیز روز یزد سبب شد تا بخش مهمی از مباحث به نقش یزد در تاریخ پزشکی و تأسیس دارالشفاهای کهن اختصاص یابد.