به گزارش صبح ساباط؛ حناسابی سنتی در یزد دارای پیشینه‌ای بیش از ۷۰۰ سال است و به عنوان یکی از کهن‌ترین هنرهای ایرانی همچنان در کوچه‌های تاریخی این شهر نفس می‌کشد. در کوچه مازاری‌ها، که به واسطه کارگاه‌های سنتی حناسابی‌اش شهرت دارد، می‌توان مغازه‌هایی را دید که بیش از ۸۰ سال قدمت دارند و در آنها این هنر زیبا و سلامت‌بخش با همان شیوه‌های اصیل انجام می‌شود.

واژه «مازاری» برگرفته از لغت «ماز» به معنای چرخ نورد است و به پیشه‌ای گفته می‌شود که حنا به وسیله سنگ آسیاب و حرکات دورانی آن سابیده و پودر می‌شود. کوچه‌ای که این کارگاه‌ها را در خود جای داده «کوچه مازاری» نامیده می‌شود.

حنا، این گیاه دو لپه‌ای با فواید فراوان آرایشی و بهداشتی، در بازارهای سنتی ایران از گذشته جایگاه ویژه‌ای داشته است. در استان یزد، شرایط آب و هوایی و معماری خاص کارگاه‌ها، زمینه‌ساز تولید باکیفیت‌ترین حنا شده است. برگ‌های حنا پس از انتقال از مزارع استان‌های سیستان و بلوچستان و کرمان، در این کارگاه‌ها به شیوه‌ای سنتی و با دقت فراوان آسیاب می‌شوند.

کارگاه‌های حناسابی یزد اغلب سقف‌های بلند و فضاهای تاریکی دارند که برای حفظ کیفیت حنا بسیار مناسب است. در گذشته، آسیاب حنا به کمک حیواناتی چون گاو و شتر می‌چرخید، اما امروزه برای افزایش سرعت و دقت، این کار با موتورهای برقی انجام می‌شود. پروسه سابیدن حنا حدود چهار ساعت زمان می‌برد و پیش از آن، برای افزایش کیفیت رنگ و اثرات مطلوب، حنا با موادی مانند تخمه آفتابگردان یا کرچک مخلوط می‌شود.

پس از آسیاب شدن، حنا الک می‌شود تا ساقه‌ها و ضایعات جدا شده و محصولی پاکیزه و مرغوب آماده بسته‌بندی گردد. این محصول پس از فرآوری، علاوه بر عرضه در بازارهای داخلی، به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز صادر می‌شود.

با گذشت زمان و تغییر سلیقه‌ها، برخی از کارگاه‌های سنتی بنا به نیاز بازار، روی به تولید ادویه‌جات مانند فلفل، زنجبیل و دارچین آورده‌اند، اما هنوز تعدادی از کارگاه‌ها پایبند هنر سنتی حناسابی بوده و به حفظ این میراث فرهنگی ادامه می‌دهند.

مجموعه این هنر، سنت و صنعت، برگ زرینی بر تاریخچه دارویی و فرهنگی استان یزد است؛ هنری که همچنان با عشق و خلاقیت نسل امروز، داستان سلامت، زیبایی و فرهنگ را روایت می‌کند.

📸 عکاس هنری: مهدی دهقانی اشکذری