صبح ساباط _ عباس علوی راد؛ در اقتصاد ایران، نرخ ارز دیگر صرفاً یک متغیر اقتصادی نیست و به یکی از مهم‌ترین میدان‌های مناقشه سیاسی تبدیل شده است. کمتر شاخصی مانند قیمت دلار می‌تواند هم‌زمان درباره عملکرد دولت قضاوت ایجاد کند، انتظارات جامعه را تغییر دهد و به ابزار رقابت سیاسی در داخل و فشار سیاسی در خارج تبدیل شود. چرا؟

۱- بر خلاف متغیرهای اقتصاد کلان پُر اهمیت مانند کسری بودجه دولت، رشد نقدینگی و رشد اقتصادی، این نرخ ارز است که قابل مشاهده، نمادین و روزانه جلوی چشم مردم است.

۲- افزایش نرخ ارز به‌ سرعت به یک گزاره سیاسی داخلی تبدیل می‌شود. مثل این گزاره: ارزش پول ملی کاهش یافته و دولت نتوانسته از آن جلوگیری کند.

۳- قیمت پول ملی در برابر پول خارجی بوده و به سادگی قابلیت تبدیل شدن به یک روایت سیاسی خارجی را دارد. در سطح بین‌المللی سقوط ارزش پول ملی می‌تواند به‌عنوان نمادی از موفقیت سیاست فشار اقتصادی به نمایش گذاشته شود.

۴- دولت‌ها معمولاً نمی‌توانند در برابر شوک ارزی بی‌تفاوت بمانند، زیرا مستقیماً بر تورم، قدرت خرید، قیمت کالاها و احساس امنیت اقتصادی خانوارها اثر می‌گذارد. بنابراین سیاست ارزی، به طور اجتناب ناپذیر، بخشی از سیاست عمومی و مشروعیت سیاسی دولت می‌شود.

۵- نرخ ارز قابلیت تبدیل به دماسنج سیاست را دارد. ممکن است یک خبر سیاسی، بدون آنکه هنوز هیچ متغیر واقعی اقتصاد تغییر کرده باشد، نرخ ارز را جابه‌جا کند؛ زیرا بازار در حال قیمت‌گذاری آینده روابط خارجی، تحریم‌ها، درآمدهای ارزی و ثبات اقتصادی است.

مناقشه اصلی بر سر دلار، در واقع مناقشه‌ای عمیق‌تر بر سر حکمرانی اقتصادی و اعتماد سیاسی است. نرخ ارز جایی است که سیاست خارجی، سیاست داخلی، سیاست پولی، تورم و انتظارات مردم به یکدیگر می‌رسند.

بنابراین در ایران امروز پرسش مهم روزانه خانوارها و بنگاه های اقتصادی این است که قیمت دلار چند تومان است؟
در همین حال پرسش مهم، کلیدی و تعیین کننده در نظام سیاسی و حکمرانی کشور می تواند این باشد: چه چیزی باعث شده مردم حاضر باشند برای حفظ ارزش دارایی خود، هر روز بیشتر از پول ملی فاصله بگیرند؟