به گزارش صبح ساباط؛ سیدمجتبی یاسینی، رئیس سومین کنگره بین‌المللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر، در نشست خبری این کنگره با اشاره به برگزاری این رویداد علمی از ۱۱ تا ۱۳ شهریورماه به میزبانی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، اعتیاد و مصرف مواد مخدر را یکی از مسائل مهم و آسیب‌های اجتماعی دانست و گفت: از دیدگاه علمی، اعتیاد صرفاً به مصرف مواد محدود نمی‌شود و عوامل متعددی از جمله عوامل زیستی، روان‌شناختی، اجتماعی، اقتصادی، جامعه‌شناختی و حتی سیاسی در ارتباط با مصرف مواد و شکل‌گیری و گسترش این پدیده نقش دارند.

مقابله با اعتیاد نیازمند نگاهی جامع و انسان‌محور است

یاسینی افزود: برای مقابله با اعتیاد و رفتارهای پرخطر باید با یک دیدگاه جامع و انسان‌محور با این مسئله برخورد کنیم و آن را به مصرف مواد یا تحلیل‌های تک‌بعدی محدود نکنیم؛ چراکه مجموعه عوامل فردی و اجتماعی در شکل‌گیری اعتیاد و بروز رفتارهای پرخطر نقش دارند و شناخت این عوامل برای پیشگیری و مواجهه مؤثر با این آسیب اجتماعی ضروری است.

اعتیادهای رفتاری؛ چالش نوین سلامت روان

رئیس سومین کنگره بین‌المللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر، رفتارهای پرخطر را یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت روان در عصر حاضر دانست و گفت: این رفتارها ممکن است در پی مصرف مواد شکل بگیرند یا به‌صورت مستقل بروز کنند و از جمله می‌توان به اعتیاد به اینترنت و رایانه، قماربازی در فضای مجازی و برخی رفتارهای جنسی اشاره کرد که می‌توانند سلامت فرد و جامعه را به‌طور جدی تهدید کنند.

بحران‌های اجتماعی و اقتصادی؛ زمینه‌ساز اعتیاد و رفتارهای پرخطر

وی با اشاره به نقش بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و فردی در شکل‌گیری اعتیاد و رفتارهای پرخطر، تصریح کرد: این بحران‌ها می‌توانند زمینه‌ساز بروز اعتیاد و رفتارهای پرخطر باشند و نظام سلامت روان باید آمادگی لازم را برای مواجهه به‌موقع با این مسائل داشته باشد تا بتوان پیش از عمیق شدن آسیب‌ها، آنها را شناسایی و برای پیشگیری و حل آنها اقدام کرد.

از سرزنش تا درمان

رئیس سومین کنگره بین‌المللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر با انتقاد از واکنشی بودن بخش مهمی از اقدامات درمانی در حوزه اعتیاد اظهار کرد: در بسیاری از موارد زمانی مداخله درمانی آغاز می‌شود که فرد دچار اعتیاد شده است، در حالی که باید رویکرد خود را تغییر دهیم و از سرزنش به سوی درمان حرکت کنیم.

ضرورت تغییر نگاه جامعه به افراد مبتلا به اعتیاد

یاسینی در ادامه با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به افراد مبتلا به اعتیاد گفت: معمولاً افراد مبتلا به اعتیاد را افرادی می‌دانیم که مقصر شرایط خود هستند و خودشان این وضعیت را برای خود ایجاد کرده‌اند، اما اگر به عوامل زیستی، روان‌شناختی و سایر عوامل مؤثر در شکل‌گیری اعتیاد توجه کنیم، می‌توانیم این نگاه را تغییر دهیم و با فراهم کردن شرایط مناسب‌تر، مسیر درمان را برای این افراد هموارتر کنیم.

آموزش؛ نخستین گام در پیشگیری از اعتیاد

وی آموزش را نخستین گام در پیشگیری از اعتیاد دانست و گفت: برای کاهش تقاضا در زمینه مصرف مواد مخدر، نخستین اقدام، آموزش افراد است و باید با تقویت آموزش و آگاهی، زمینه کاهش تقاضا برای مصرف مواد را فراهم کنیم.

همچنین کاهش مشکلات روانی و مدیریت استرس‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش گرایش و تقاضا برای مصرف مواد مخدر مؤثر باشد.

رئیس این کنگره با اشاره به اهمیت درمان و کاهش آسیب اظهار کرد: در کنار کاهش تقاضا و اقدامات پیشگیرانه، باید به درمان و کاهش آسیب نیز توجه شود. در این زمینه، اقداماتی مانند استفاده از متادون و قرص‌های جایگزین می‌تواند به کاهش آسیب‌های ناشی از مصرف مواد کمک کند و مانع از آن شود که افراد به سمت تزریق یا استفاده از مواد آلوده و پرخطر بروند.

رئیس کنگره همچنین بر ضرورت ایجاد ارتباط میان درمانگران، جامعه علمی، سیاست‌گذاران و بخش‌های حقوقی تأکید کرد و گفت: میان درمانگران اعتیاد و افرادی که در حوزه سیاست‌گذاری تصمیم‌گیری می‌کنند، ارتباط کافی وجود ندارد و باید پلی میان این بخش‌ها ایجاد شود تا بتوان راهکارهای مؤثرتری برای کمک به افراد مبتلا به اعتیاد پیدا کرد.

خانواده؛ حلقه مغفول در درمان و پیشگیری از اعتیاد

یاسینی با تأکید بر نقش مهم خانواده در فرایند درمان اعتیاد، خانواده‌های درگیر این آسیب را یکی از بخش‌های مغفول در برنامه‌های مقابله با اعتیاد دانست و گفت: با وجود اینکه در حوزه درمان، موضوع خانواده‌درمانی مطرح است، اما در عمل اقدامات مؤثر و کافی برای خانواده‌های افراد مبتلا به اعتیاد صورت نمی‌گیرد.

وی افزود: اعتیاد می‌تواند روابط خانوادگی را تحت تأثیر قرار دهد و شکل این روابط را تغییر دهد؛ از این رو لازم است با استفاده از مداخلات روان‌شناختی، به اصلاح روابط خانوادگی کمک کنیم تا خانواده بتواند نقش مؤثرتری در روند درمان و کاهش احتمال بازگشت فرد به مصرف داشته باشد.

رئیس کنگره تأکید کرد: خانواده باید به‌عنوان بخشی از فرایند درمان مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان نقش آن را در پیشگیری، درمان و کاهش آسیب‌های ناشی از اعتیاد نادیده گرفت.

از دانش تا اقدام؛ علم نباید در قفسه‌ها باقی بماند

یاسینی با تأکید بر ضرورت تبدیل دانش و یافته‌های علمی به اقدام عملی اظهار کرد: در هر کنگره علمی، تولیدات علمی، دانش و تحقیقات ارائه می‌شود و پژوهش‌ها به نتایج و اهداف ارزشمندی می‌رسند، اما باید دیوار میان علم و جامعه را کوتاه کنیم و اجازه ندهیم این دانش صرفاً در فضای علمی باقی بماند.

وی افزود: دانش زمانی ارزشمند است که بتوان آن را در جامعه به کار گرفت و از یافته‌های علمی برای حل مسائل واقعی استفاده کرد؛ بنابراین باید از «دانش» به سمت «اقدام» حرکت کنیم و یافته‌های علمی را در جامعه و میدان عمل پیاده کنیم.

رئیس کنگره تأکید کرد: علم نباید در قفسه‌های کتابخانه باقی بماند یا به دانشی محصور در فضای دانشگاهی تبدیل شود، بلکه باید ارتباط مؤثری میان جامعه علمی و جامعه برقرار شود تا دستاوردهای پژوهشی بتواند در تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات عملی مورد استفاده قرار گیرد.

آینده‌پژوهی؛ ضرورت آمادگی برای چهره‌های جدید اعتیاد

وی آینده‌پژوهی را یکی از محورهای مهم این کنگره دانست و گفت: باید برای آینده اعتیاد برنامه‌ریزی و تدابیر لازم را پیش‌بینی کنیم؛ چراکه مواد مصرفی در حال متنوع‌تر و گسترده‌تر شدن است و همزمان افراد، روابط اجتماعی و سبک زندگی نیز در حال تغییر است.

یاسینی افزود: با توجه به این تغییرات، نمی‌توان با نگاه و روش‌هایی که در گذشته برای مواجهه با اعتیاد داشته‌ایم، با مسائل آینده این حوزه روبه‌رو شد و باید متناسب با تغییرات فردی و اجتماعی، تدابیر جدیدی برای آینده اعتیاد در نظر بگیریم.

رئیس کنگره با تأکید بر ضرورت نگاه آینده‌نگر در حوزه اعتیاد اظهار کرد: باید از هم‌اکنون تغییرات و روندهای پیش‌رو را شناسایی کنیم و برای مواجهه با شکل‌های جدید اعتیاد و رفتارهای پرخطر، راهکارهای متناسب با شرایط آینده را طراحی و آماده کنیم.

فناوری؛ افق تازه پیشگیری و درمان اعتیاد

رئیس کنگره علم و فناوری را یکی از عوامل بسیار مهم در آینده پیشگیری و درمان اعتیاد دانست و گفت: باید از ظرفیت‌های فناوری‌های نوین برای شناسایی زودهنگام، پیشگیری و مداخله به‌موقع در حوزه اعتیاد استفاده کنیم.

یاسینی افزود: در آینده می‌توان از ابزارهایی مانند تلفن‌های همراه، ساعت‌های هوشمند و فناوری‌های پوشیدنی استفاده کرد تا بتوان علائم و شرایط فرد را به‌موقع شناسایی کرد، از عود اعتیاد پیشگیری کرد و در شرایطی که فرد با استرس مواجه می‌شود، مداخله مناسب و به‌موقع انجام داد.

وی ادامه داد: در کنار این فناوری‌ها، داروهایی نیز ممکن است در آینده با اثرگذاری طولانی‌مدت مورد استفاده قرار گیرند و مباحث ژنتیک و اپی‌ژنتیک نیز می‌تواند در شناخت بهتر عوامل مرتبط با اعتیاد نقش داشته باشد. همچنین با استفاده از دستگاه‌های تصویربرداری می‌توان سازوکارهای مرتبط با اعتیاد را بهتر شناسایی کرد.

رئیس کنگره تأکید کرد: استفاده از این ظرفیت‌های علمی و فناوری می‌تواند به شناخت بهتر سازوکار اعتیاد و پیدا کردن راه‌های جدید برای پیشگیری و درمان کمک کند و زمینه مداخلات مؤثرتر و زودهنگام‌تر در این حوزه را فراهم سازد.

در اعتیاد، قدرت تصمیم‌گیری از قشر مغز به مدارهای پاداش منتقل می‌شود

یاسینی در تشریح سازوکار اعتیاد در مغز اظهار کرد: در مغز، بخشی که با غرایز انسانی مانند خوردن، نوشیدن، رفتار جنسی و پرخاشگری ارتباط دارد، در رفتارهای غریزی نقش ایفا می‌کند؛ اما اتفاقی که در فرایند اعتیاد رخ می‌دهد این است که به‌تدریج «صندلی قدرت» از قشر مغز به بخش‌های مرتبط با پاداش و انگیزش منتقل می‌شود و این بخش‌ها در تصمیم‌گیری و انتخاب رفتار نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند.

وی افزود: به همین دلیل ممکن است فرد مبتلا به اعتیاد، با وجود آگاهی از پیامدهای رفتار خود، همچنان به دنبال مصرف مواد باشد؛ برای مثال ممکن است فرد برای تأمین مواد، حتی گردنبند طلای فرزندش را بردارد و برای تهیه مواد بفروشد. در چنین شرایطی، قشر مغز و بخش‌های مسئول تصمیم‌گیری منطقی نمی‌توانند مانند گذشته بر رفتار فرد کنترل داشته باشند و پیامدهای رفتار را در تصمیم‌گیری لحاظ کنند.

رئیس کنگره تصریح کرد: در درمان اعتیاد باید تلاش کنیم این «صندلی قدرت» را دوباره به قشر مغز بازگردانیم و کنترل رفتار و قدرت تصمیم‌گیری منطقی را تقویت کنیم. فرد مبتلا به اعتیاد مانند فرد تشنه‌ای است که می‌خواهد به هر قیمتی آب به دست آورد؛ بنابراین تا زمانی که کنترل رفتار به‌طور کامل تحت تأثیر مدارهای مرتبط با پاداش و انگیزش قرار نگرفته، باید برای مداخله و کمک به فرد اقدام کنیم.

یاسینی ادامه داد: حتی اگر این فرایند آغاز شده باشد، راه‌هایی برای درمان وجود دارد، اما هرچه آسیب عمیق‌تر شود، روند درمان بسیار دشوارتر خواهد شد. به همین دلیل باید پیش از آنکه آسیب به مراحل عمیق برسد، افراد در معرض خطر را شناسایی و برای پیشگیری و درمان آنها مداخله کنیم.

کوشش علمی، کنش جمعی؛ راهی به سوی جامعه‌ای ایمن از اعتیاد و رفتارهای پرخطر

یاسینی با اشاره به شعار این کنگره با عنوان کوشش علمی، کنش جمعی؛ راهی به سوی جامعه‌ای ایمن از اعتیاد و رفتارهای پرخطر گفت: این شعار بر دو بخش علمی و اجتماعی تأکید دارد؛ به این معنا که در کنار حضور استادان و ارائه پژوهش‌های علمی، جامعه نیز باید در پیشگیری و کاهش آسیب نقش فعال داشته باشد.

وی افزود: رسانه‌ها می‌توانند با ایجاد کنش جمعی و کمک به آگاهی‌بخشی جامعه، نقش مؤثری در پیشگیری از اعتیاد در تمام سطوح و مواجهه با رفتارهای پرخطر ایفا کنند و با انتقال صحیح مفاهیم و یافته‌های علمی به جامعه، زمینه مشارکت بیشتر مردم در این حوزه را فراهم سازند.

یاسینی افزود: هدف این کنگره تنها ارائه و گسترش دانش علمی نیست، بلکه باید ارتباط مؤثری میان جامعه علمی، جامعه، رسانه، درمانگران و سیاست‌گذاران ایجاد شود تا یافته‌های علمی از فضای دانشگاهی خارج شده و در جامعه و میدان عمل مورد استفاده قرار گیرد.

وی تأکید کرد: زمانی می‌توان در مسیر ایجاد جامعه‌ای ایمن از اعتیاد و رفتارهای پرخطر گام برداشت که در کنار تولید علم و پژوهش، کنش جمعی شکل بگیرد و همه بخش‌های مرتبط بتوانند در پیشگیری، درمان و کاهش آسیب نقش مؤثری ایفا کنند.

حضور پررنگ دانشجویان در کنگره اعتیاد با ارائه ۲۵ درصد آثار علمی

یاسینی درباره دستاوردها و برنامه‌های علمی سومین کنگره بین‌المللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر اظهار کرد: حدود ۴۵۰ اثر علمی به دبیرخانه کنگره ارسال شده که از این تعداد، ۳۴۵ اثر پذیرفته شده است و ۱۳۵ مقاله نیز در قالب سخنرانی و ارائه علمی و ۲۱۹ مقاله در قالب پوستر علمی طی سه روز برگزاری در جریان کنگره ارائه خواهد شد.

وی با بیان این ۵۴ درصد مقالات ارائه شده به کنگره از سوی بانوان و ۴۶ درصد توسط آقایان ارسال شده است، افزود: ۵۰ درصد آثار از مقاطع دکتری، ۲۵ درصد در مقاطع کارشناسی و ۲۵ درصد نیز توسط دانشجویان ارسال شده است که این میزان مشارکت دانشجویان از نکات قابل توجه این دوره از کنگره محسوب می‌شود.

دبیر عملی کنگره با بیان این که ۳۰ درصد شرکت‌کنندگان این کنگره از خارج استان هستند، گفت: شش سخنران این رویداد از خارج کشور و ۷۰ نفر از دانشجویان شرکت‌کننده مربوط به دانشجویان پردیس بین‌الملل دانشگاه علوم پزشکی هستند.

رئیس کنگره از برگزاری ۲۲ پنل تخصصی، ۵۰ سخنرانی کلیدی و پنج کارگاه آموزشی در این رویداد خبر داد و گفت: از میان پنل‌های تخصصی، هفت پنل با موضوعاتی طراحی شده‌اند که محتوای آنها برای عموم مردم نیز قابل استفاده است و برای کارکنان دولت نیز امتیاز پودمانی در نظر گرفته شده است.

یاسینی ادامه داد: اعتیاد به اینترنت، اعتیادهای رفتاری، شناخت و توجه به علائم اعتیاد و راه‌های پیشگیری از اعتیاد در کودکان و نوجوانان از جمله موضوعاتی است که در این پنل‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد تا مباحث علمی کنگره در دسترس و قابل استفاده برای جامعه نیز باشد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: هدف این کنگره آن است که یافته‌های علمی و پژوهشی صرفاً در فضای دانشگاهی باقی نماند، بلکه به اقدام عملی تبدیل شود و با ایجاد ارتباط مؤثر میان جامعه علمی، درمانگران، سیاست‌گذاران، رسانه و جامعه، گام‌های مؤثرتری برای پیشگیری، درمان و کاهش آسیب‌های ناشی از اعتیاد و رفتارهای پرخطر برداشته شود.